Monique en ik zeggen het regelmatig tegen elkaar: ‘zit je weer in de leerkuil?’. Bijvoorbeeld toen ik de printer op een nieuw wifi-netwerk moest installeren of toen Monique haar nieuwe naaimachine uitprobeerde. ‘De leerkuil’ is dagelijks onderwerp van gesprek hier op kantoor, maar is voor anderen wellicht een onbekender begrip. Daarom vandaag een blog over ‘de leerkuil’: wat is dit precies? En vooral: wat biedt het voor handvatten in de begeleiding van hoogbegaafde kinderen?
Hoogbegaafdenleren (over het algemeen) gemakkelijker en sneller dan niet-hoogbegaafden. Zij weten een antwoord direct. Hoe ze op een antwoord zijn gekomen, kunnen ze vaak niet uitleggen: daar gaat het denkproces te snel voor. Een kind vertelde mij eens: ‘het antwoord plopt zomaar in mijn hoofd op’. Dat lijkt heel fijn, maar heeft ook een keerzijde: wat doe je als een antwoord niet zomaar in je hoofd ‘plopt’? Als je niet weet welke strategieën je kunt inzetten om tot een antwoord te komen, kan dat knap lastig zijn. Sommige kinderen wachten tot een antwoord alsnog op magische wijze in hun hoofd opborrelt, andere kinderen besluiten na enkele seconden dat deze opdracht voor hen ‘veeeeeeel te moeilijk’ is en gooien de handdoek in de ring.
Deze kinderen hebben nog weinig ervaring in het omgaan met moeilijke opdrachten. Dat kan komen doordat zij die opdrachten niet aangeboden hebben gekregen, of doordat het aanbod er wel was, maar de begeleiding ontbrak en zij dus niet hebben geleerd hoe ze deze opdrachten kunnen aanvliegen. De leerkuil kan een fijne metafoor zijn om te gebruiken in deze begeleiding.
De leerkuil visualiseert een leerproces en laat zien dat, met het gebruik van de juiste strategieën, er een manier is om uit de leerkuil te komen en de opdracht te volbrengen. Dit laat kinderen zien dat het normaal is om tijdens een leerproces soms even niet weten hoe je verder moet gaan (je zit dan ‘op de bodem’ van de leerkuil), maar dat er ook altijd een weg omhoog is. Dit biedt vaak al een fijne context voor hoogbegaafde kinderen. Het dagelijkse schoolwerk biedt voor hen vaak weinig uitdaging, waardoor zij er ook vanuit kunnen gaan dat ‘leren’ simpelweg een administratieve vaardigheid is in plaats van het opdoen van nieuwe kennis. (Tijdens mijn eigen basisschoolperiode dacht ik dat ‘leren’ betekende dat je alle kennis die je al had, noteerde in een werkboek. Ik had me nooit gerealiseerd dat het concept is dat de leerkracht je iets nieuws leert, en dat je deze kennis verder verwerkt en je eigen maakt door opdrachten te maken.)
Daarnaast biedt de metafoor van de leerkuil de mogelijkheid om kinderen concrete strategieën aan te leren om uit de leerkuil te klimmen. In onze individuele begeleidingen doen we dat door expliciet te maken welke strategieën kinderen inzetten bij opdrachten die zij zonder veel moeite kunnen maken. Kinderen doen dit onbewust en het helpt ze om bewust te worden van datgene wat ze al doen (en heel goed kunnen!). We benoemen dan bijvoorbeeld: ‘Wat handig dat je alle puzzelstukken systematisch draait en kijkt op welke manier ze passen!’, of: ‘Je kwam er niet uit, dus je liep even een rondje om de tafel en begint nu weer opnieuw: slim om even met een frisse blik naar dezelfde opdracht te kijken!’. Op deze manier weten kinderen welke strategieën ze al tot hun beschikking hebben en leren ze deze ook inzetten op momenten dat het moeilijker wordt.
De leerkuil is dus een fijne metafoor om te gebruiken in de begeleiding van kinderen, zodat ook zij leren wat ‘leren’ precies is. ‘Leren’ betekent niet dat kennis op magische wijze in je hoofd ‘plopt’, maar een proces waarbij je met strategieën, doorzettingsvermogen en vertrouwen steeds weer uit de leerkuil kunt klimmen. En wij blijven onszelf daar ook aan herinneren, met name bij het installeren van elektronica of andere klusjes die ons wat minder goed liggen… 🙂