Een leerling in groep 4 die de rekenstof van groep 6 al beheerst. Een kind dat steeds minder gemotiveerd raakt omdat het nauwelijks meer iets nieuws leert. Of een leerling die aangeeft liever bij oudere kinderen in de klas te zitten. Het zijn situaties waarin versnellen een mogelijke interventie kan zijn.
Maar is versnellen altijd een goed idee? Wat zijn de voor- en nadelen en waar moet je rekening mee houden als je een versnelling overweegt?
Wat is versnellen?
Bij versnellen werkt dit kind de leerstof op een sneller tempo door. Versnellen kan voor een (aantal) los(se) vakken (het kind zit in groep 4 en volgt bijvoorbeeld de rekenlessen in groep 5), of er kan gekozen worden om het kind een klas over te laten slaan.
Voor- en nadelen
Het grootste voordeel van versnellen is dat kinderen in aanraking komen met leerstof die vaak moeilijker is dan de leerstof van hun eigen klas. Een kind kan zich hierdoor weer uitgedaagd voelen en ervaren dat het daadwerkelijk nieuwe dingen leert. Een versnelling kan maken dat een kind zich minder verveelt in de klas en met meer plezier naar school gaat. Daarnaast kan versnellen er ook voor zorgen dat een kind zich gezien en serieus genomen voelt: het kind merkt dat school en ouders goed kijken naar wat hij/zij kan en wat hij/zij nodig heeft.
Een nadeel van versnellen is dat de leerstof vaak maar korte tijd écht uitdagend is. (Hoog)begaafde kinderen leren sneller dan gemiddeld intelligente kinderen en het is vaak een kwestie van tijd voordat zij wederom een didactische voorsprong hebben opgebouwd.
Het kan voor scholen lastig zijn om vervolgens opnieuw passend aanbod te organiseren, omdat de mogelijkheden om te versnellen al benut zijn.
Aanpak
In onze optiek kan versnellen zeker een passende interventie zijn voor een hoogbegaafd kind, mits dit onderdeel uitmaakt van een breder plan.
Onderzoek
Als een versnelling wordt overwogen, is het belangrijk om allereerst de beheersing van de leerstof goed in kaart te brengen via een didactisch onderzoek/didactisch doortoetsen. Bijvoorbeeld: het is december, een leerling zit in groep 4 en er wordt overwogen om de leerling na de kerstvakantie door te laten stromen naar groep 5. In dat geval is het belangrijk om de toetsen van midden/eind groep 4 én begin/midden groep 5 af te nemen, om zicht te krijgen op welke leerstof een leerling beheerst en welke niet. Als er hiaten zijn, is dat niet per se een reden om de versnelling niet door te laten gaan, maar dan is het wel belangrijk om een goed plan te maken voor wanneer een leerling instructie krijgt voor deze gemiste leerstof.
Daarnaast is het uiteraard ook goed om niet alleen te kijken naar de toetsresultaten, maar naar het kind als geheel. Hoe is het welbevinden van het kind? Voor welke schoolvakken is een kind het meest gemotiveerd? Met welke kinderen heeft een kind aansluiting? Hoe voelt een kind zich op school? Wat zien ouders thuis?
De toetsgegevens in combinatie met de observaties van school en de visie van ouders, vormen samen de basis om te bepalen of een versnelling een passende interventie kan zijn.
Plan voor de overstap
Vervolgens is het belangrijk om een goed plan te maken voor de overstap. (Deels) overstappen naar een andere klas kan heel spannend zijn. Het is voor het kind fijn als hij/zij wordt meegenomen in het proces. Wat heeft hij/zij nodig om de overstap te kunnen maken? Is het fijn om bijvoorbeeld in de pauzes alvast met deze klas mee te spelen? Of wil het kind juist direct overstappen, maar de pauzes met de ‘oude’ klas mee blijven spelen? Het is voor (hoog)begaafde kinderen fijn om hierin serieus genomen te worden en een vorm van autonomie te krijgen (uiteraard binnen kaders). Het is daarbij goed om te beseffen dat een verschil in kalenderleeftijd niet automatisch betekent dat kinderen sociaal-emotioneel niet bij elkaar aansluiten. Kijk vooral naar de behoeften en de aansluiting van het individuele kind.
Verrijking
Enkel versnellen is voor de meeste hoogbegaafde kinderen geen structurele oplossing, omdat zij snel weer een voorsprong opbouwen. Zij leren snel en zullen dus al snel minder inoefening en instructie nodig hebben dan klasgenootjes, ook al zijn die een jaar ouder dan zij. Het is dus belangrijk dat versnellen onderdeel is van een plan waarin ook structureel aandacht is voor verrijkingswerk. Het gaat hierbij niet om méér werk, maar om ander werk: opdrachten die het kind uitdagen om nieuwe strategieën te ontwikkelen, verbanden te leggen, kritisch na te denken en creatief problemen op te lossen. (Hoog)begaafde kinderen hebben vaak minder behoefte aan herhaling en inoefening en juist meer behoefte aan opdrachten die een beroep doen op hogere orde denkvaardigheden, zoals analyseren, evalueren en creëren (de hogere niveaus uit de taxonomie van Bloom). Leerstof van een leerjaar hoger is soms wel complexer, maar bestaat nog steeds voor een groot deel uit het principe ‘voordoen – nadoen’. Daarom is het belangrijk dat ook opdrachten die een beroep doen op bijvoorbeeld probleemoplossend vermogen en creatief denken structureel onderdeel uitmaken van het onderwijsaanbod.
Lange termijn
Tot slot is het belangrijk dat er wordt nagedacht over de lange termijn. Als ervoor wordt gekozen om een leerling één vak in een hogere groep te laten doen, wat wordt er dan aangeboden als de leerling voor dit vak de groep 8-stof heeft doorgewerkt? Er zijn zeker manieren om die tijd in te vullen, maar het is wel goed om hier van tevoren al even bij stil te staan.
Conclusie
Versnellen kan een heel passende interventie zijn voor (hoog)begaafde leerlingen. Het kan ervoor zorgen dat een kind weer wordt uitgedaagd, gemotiveerder raakt en zich meer op zijn plek voelt op school. Voorwaarde is wel dat er goed wordt gekeken naar wat het kind nodig heeft en dat versnellen onderdeel uitmaakt van een breder plan.
Een versnelling is namelijk geen eindpunt. Ook na het versnellen blijft het belangrijk om kritisch te kijken naar het onderwijsaanbod. Biedt de leerstof voldoende uitdaging? Is er ruimte voor verdieping en verrijking? En blijft het aanbod aansluiten bij de ontwikkeling van het kind? Uiteindelijk gaat het niet om het versnellen zelf, maar om het creëren van een onderwijsaanbod waarin een kind zich optimaal kan ontwikkelen.